فصلنامه علمی مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی

چکیده این مطالعه باهدف دستیابی به شیوه‌های تربیتی مواجهه والدین و معلمان از منظر بهزیستی کودکان در زمینۀ استفاده بهینه از فضای مجازی انجام شده است. روش پژوهش در این مطالعه از نوع مرور نظام‌مند با استفاده از روش پریزما است که در مردادماه سال 1403 با مرور مقالات انگلیسی در پایگاه‌های ساینس دایرکت، گوگل اسکالر، با کلیدواژه‌های بهزیستی کودکان در فضای مجازی، آثار رسانه‌های دیجیتال بر زندگی کودکان، سلامت عاطفی هیجانی کودکان در فضای مجازی و پیامدهای فضای مجازی برای کودکان و درنهایت راهکارهای مواجهه و رفتار با کودکان در فضای مجازی انجام شده است. با توجه به معیارهای ورود و خروج 19 مقالۀ مرتبط وارد پژوهش شد. بر اساس یافته‌ها می‌توان چنین نتیجه‌گیری نمود که حفظ بهزیستی کودکان در فضای مجازی درگرو توجه به عوامل بهزیستی کودکان در فضای واقعی آن‌ها است. والدین رشد یافته که به کودکان توجه دارند، محیط فرهنگی غنی، فضاهای مجازی که ازنظر محتوا غنی هستند و رعایت استاندارهای سلامت جسمی و روحی در سبک زندگی کودکان مانند زمان درگیری در فضای مجازی، سواد رسانه و عزت‌نفس بالا و احساس رضایت از زندگی واقعی مهم‌ترین عوامل مؤثر در کاهش آثار مخرب فضای مجازی است.

چکیده انتشار اخبار جعلی در سال‌های اخیر به میزان زیادی افزایش یافته است و در شکل‌گیری باورهای درستی که برای عملکردهای فردی و اجتماعی ضروری هستند، تداخل ایجاد می‌کند. مطالعه حاضر یک مطالعه مروری نظام‌مند است که با هدف بررسی همبسته‌های شناختی تشخیص اخبار جعلی انجام شده است. این پژوهش از نظر ماهیت بنیادی و از لحاظ روش‌شناختی کیفی و از نوع مروری نظام‌مند است. بدین‌منظور پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی شامل پایگاه استنادی جهان اسلام، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و پایگاه پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و پایگاه‌های خارجی پاب‌مد، اسکوپوس و وب‌آف‌ساینس بدون در نظر گرفتن بازه زمانی بررسی شدند. از بین مطالعات یافت شده، 17 مطالعه با توجه به معیارهای ورود انتخاب شدند. نتایج نشان داد بیشترین عوامل شناختی همبسته با تشخیص اخبار جعلی تفکر تحلیلی و تفکر انتقادی است. نتایج همچنین نشان داد عوامل شناختی نه تنها در تشخیص بلکه در باور و انتشار اخبار جعلی نقش مهمی ایفا می‌کنند، بنابراین برای تشخیص اخبار جعلی به توانایی‌های شناختی بالایی نیاز داریم. این نتایج می‌تواند در تدوین و اثربخشی برنامه‌های آموزش سواد رسانه مورد استفاده قرار گیرد.‌

چکیده شکل‌گیری رسانه‌های اجتماعی بومی در چین به‌طور عمده تحت تأثیر سیاست‌های دولتی، توسعه فنّاوری محلی و تغییرات فرهنگی قرار دارد. از اواخر دهه 1990 و اوایل دهه 2000، با گسترش اینترنت در چین، پلتفرم‌های بومی مانند سینا ویبو و وی‌چت ظهور کردند. با مسدود شدن شبکه‌های اجتماعی خارجی مثل فیس‌بوک و توئیتر، این پلتفرم‌های بومی توانستند به‌سرعت رشد کنند و به نیازهای خاص کاربران چینی پاسخ دهند. نمونه‌هایی مانند وی‌چت و ویبو که به ترتیب در زمینه‌های پیام‌رسانی و میکروبلاگینگ برجسته شده‌اند، نشان‌دهنده موفقیت بومی‌سازی در چین هستند. دولت چین، با اعمال سیاست‌های سختگیرانه درزمینة امنیت سایبری و مدیریت فضای مجازی، تلاش می‌کند تا از نفوذ خارجی و تهدیدات سایبری جلوگیری کند. این سیاست‌ها شامل نظارت بر زیرساخت‌های کلیدی و حفظ حریم خصوصی شهروندان است و به توسعه فناوری‌های داخلی با استفاده از فنّاوری‌های پیشرفته نظیر هوش مصنوعی کمک می‌کند. این پژوهش تلاش می‌کند روند حرکت چین به سمت بومی‌سازی رسانه‌های اجتماعی را با همه نقاط قوت، نقاط ضعف، چالش‌ها و فرصت‌ها تحلیل کند و برای این هدف دو پلتفرم رسانه اجتماعی چینی با کاربری‌های متفاوت یعنی وی‌چت و سینا ویبو را بررسی کند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهند، رسانه‌های اجتماعی بومی در چین با تطبیق دادن پلتفرم‌ها و محتوا بافرهنگ و قوانین محلی، به یکی از ابزارهای اصلی در زندگی دیجیتال چینی‌ها تبدیل شده‌اند. این روند همچنین چالش‌هایی نظیر نگرانی‌های امنیتی و حریم خصوصی را به همراه داشته است. در کل، چین با بهره‌گیری از بومی‌سازی و سیاست‌های سختگیرانه، به دنبال حفظ استقلال و امنیت فضای سایبری خود است.

چکیده هدف پژوهش حاضر مقایسه بی‌صداقتی تحصیلی، ارزش تکلیف و تحصیل گریزی در سه روش آموزش (حضوری، ترکیبی و مجازی در بستر شاد) در دانش‌آموزان با نقش تعدیل‌گری جنسیت بود. روش پژوهش توصیفی از نوع مطالعات علی- مقایسه‌ای است. جامعۀ پژوهش را کلیه دانش‌آموزان دختر و پسر پایه پنجم ابتدایی شهر ایلخچی در سال 1404 تشکیل دادند که از بین آن‌ها به‌صورت نمونه‌گیری خوشه‌ای 90 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای این پژوهش شامل پرسشنامه بی‌صداقتی تحصیلی (ADQ، ویترسپون و همکاران، 2010)، ارزش تکلیف (TVS، اکلز و ویگفیلد 1992) و تحصیل گریزی (AAS، خرمایی و صالح اردستانی 1395) بود. روش تحلیل این پژوهش، تحلیل واریانس چندمتغیره و مختلط بود یافته‌ها نشان داد که بین سه گروه آموزشی (حضوری، مجازی در بستر شاد و ترکیبی) در دانش‌آموزان در بی‌صداقتی تحصیلی، ارزش تکلیف و تحصیل گریزی تفاوت معنی‌داری وجود دارد (01/0≥P). همچنین نتایج نشان داد که اثر تعاملی جنسیت و روش‌های آموزشی بر بی‌صداقتی تحصیلی، ارزش تکلیف و تحصیل گریزی معنادار است و جنسیت نقش تعدیلی بین روش‌های آموزشی بر بی‌صداقتی تحصیلی، ارزش تکلیف و تحصیل گریزی را دارد (05/0≥P)؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود برای مقابله با بی‌صداقتی تحصیلی و تحصیل‌گریزی، نیاز به یک رویکرد جامع و چندجانبه است که عوامل جنسیتی، محیط آموزشی و نیازهای فردی دانش‌آموزان را در نظر بگیرد.

چکیده پژوهش حاضر باهدف بررسی رابطه بین معنای زندگی و اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، با تأکید بر نقش واسطه‌ای عزت‌نفس انجام شده است. در عصر دیجیتال، استفاده افراطی از رسانه‌های اجتماعی به یکی از چالش‌های روان‌شناختی رایج، به‌ویژه در میان جوانان تبدیل شده است. در این میان، سازه‌های بنیادین روان‌شناختی مانند معنای زندگی و عزت‌نفس می‌توانند نقش محافظتی مهمی در برابر رفتارهای اعتیادی ایفا کنند. معنای زندگی به تجربه ذهنی فرد از هدفمندی، انسجام و ارزشمندی زندگی اشاره دارد و عزت‌نفس نیز ارزیابی ذهنی فرد از ارزشمندی خود را در برمی‌گیرد. مطالعه حاضر با روش کمی و طرح مقطعی بر روی ۲۱۴ کاربر شبکه‌های اجتماعی در بازه سنی ۱۸ تا ۴۰ سال انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه معنای زندگی، مقیاس عزت‌نفس روزنبرگ و مقیاس اعتیاد به رسانه‌های اجتماعی بود. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، مدل میانجی‌گری بارون و کنی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج نشان داد که معنای زندگی با اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی رابطه منفی و معناداری دارد و عزت‌نفس نیز با اعتیاد رابطه منفی دارد. تحلیل میانجی‌گری نشان داد که عزت‌نفس به‌طور کامل رابطه بین معنای زندگی و اعتیاد را میانجی‌گری می‌کند. این یافته‌ها بر اهمیت تقویت معنا و عزت‌نفس در پیشگیری از اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی تأکید دارند و می‌توانند مبنایی برای طراحی مداخلات روان‌شناختی مؤثر در بافت فرهنگی ایران فراهم آورند.

چکیده با گسترش شبکه اینترنت و ایجاد تغییرات جدی در شیوه ارتباط بین انسان‌ها با یکدیگر، تغییر در تعاملات و نظام‌های اجتماعی و همچنین تحول در عرصه حکمرانی عمومی، فضای مجازی به‌عنوان عرصه‌ای جدید حکمرانی، پیش روی خط مشی‌گذاران قرار گرفته است. به دلیل ویژگی‌های خاص فضای مجازی، مراحل چرخه‌ی خط‌مشی‌گذاری در این بستر با رویکردهای تازه‌ای مواجه شده‌اند. پژوهش حاضر، با هدف شناسایی الزامات راه‌اندازی زیست‌بوم پایدار در حوزه ارزیابی خط‌مشی فضای مجازی جمهوری اسلامی ایران و با تأکید بر ضرورت حکمرانی مؤثر در این عرصه پیچیده، صورت گرفته است. این تحقیق اکتشافی بوده و با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با 11 خبره حوزه خط‌مشی‌گذاری فضای مجازی جمع‌آوری شده‌اند . تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که زیست‌بوم ارزیابی خط‌مشی در ایران، ناپایدار است و با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. در چرخه خط‌مشی‌گذاری، بر اساس چارچوب‌های نظری (حکمرانی چند ذی‌نفعی و تاب‌آوری سایبری)، الزامات تحول در سه سطح محوری پیشنهاد شده است: سطح نهادی، سطح فناورانه و سطحِ مفهوم و مشارکت. در سطح فناورانه پیشنهاد شده است که یک سازمان فرابخشی ارزیابی، برای نظارت، رفع تعارض نقش‌ها و یکپارچه‌سازی سیاست‌ها در نظر گرفته شود. در سطح فناورانه بر توسعه زیرساخت‌ها و فناوری‌های بومی برای تقویت تاب‌آوری سایبری تأکیدِ شده است و در سطح مفهوم و مشارکت، بازتعریف شاخص‌های ارزیابی بومی که هم‌زمان امنیت سایبری، اقتصاد و ارزش‌های اجتماعی-فرهنگی را پوشش دهد و همچنین طراحی سازوکارهای مشارکت فعال ذی‌نفعان، پیشنهاد شده و مورد بررسی قرار گرفته است.