ماتریس رسانه: معماری نوین جنگ‌های ترکیبی بر پایه همگرایی رسانه و هوش مصنوعی

قائم پناه, محمد طاها; حسین پور, جعفر

doi:10.22083/cssms.2025.539858.1068

ماتریس رسانه: معماری نوین جنگ‌های ترکیبی بر پایه همگرایی رسانه و هوش مصنوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد طاها قائم پناه ¹

جعفر حسین پور ²

¹ دانشجوی دکترای علوم ارتباطات، دانشگاه بین المللی سوره، تهران، ایران

² دانشیار علوم ارتباطات دانشگاه جامع امین و دانشگاه بین المللی سور، تهران، ایران.

10.22083/cssms.2025.539858.1068

چکیده

همگرایی فزاینده هوش مصنوعی، فناوری‌های رسانه‌ای و تاکتیک‌های جنگ ترکیبی، چشم‌انداز امنیت بین‌الملل را با چالش‌های پیچیده‌ای مواجه ساخته است. این پژوهش باهدف ارائه یک چارچوب تحلیلی منسجم، مفهوم نوآورانه «ماتریس رسانه» را برای تبیین تأثیرات متقابل این سه حوزه معرفی و ارزیابی می‌کند. پرسش اصلی تحقیق بر این محور استوار است که هوش مصنوعی چگونه استراتژی‌های رسانه‌ای را در جنگ‌های نوین متحول ساخته و بر شکل‌دهی ادراک عمومی و فرایندهای تصمیم‌گیری راهبردی تأثیر می‌گذارد؟ این مطالعه با اتخاذ رویکرد کیفی و روش فراترکیب بر روی منابع علمی و گزارش‌های راهبردی معتبر انجام شده است. یافته‌های کلیدی نشان می‌دهد که هوش مصنوعی با خودکارسازی تولید و انتشار هدفمند اطلاعات، اجرای عملیات روانی در مقیاس وسیع و تحلیل کلان‌داده‌ها برای شناسایی آسیب‌پذیری‌های شناختی، جنگ اطلاعاتی را به رکن اصلی تاکتیک‌های ترکیبی مدرن تبدیل کرده است. این فناوری، رسانه را از یک ابزار اطلاع‌رسانی صرف به یک «میدان نبرد شناختی» تغییر ماهیت داده و مرز میان جنگ نظامی و اطلاعاتی را به طور فزاینده‌ای محو می‌کند. همچنین، چالش‌های جدی اخلاقی و حقوقی ناشی از این همگرایی شناسایی گردید. در نهایت، این پژوهش نتیجه می‌گیرد که چارچوب «ماتریس رسانه» ابزاری مفهومی و کارآمد برای درک منازعات معاصر است و بر ضرورت فوری تدوین مقررات بین‌المللی و ارتقای سواد رسانه‌ای برای مقابله با تهدیدات ناشی از آن تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

ماتریس رسانه

هوش مصنوعی

جنگ ترکیبی

جنگ‌شناختی

عملیات روانی

عنوان مقاله English

Media Matrix: The New Architecture of Hybrid Warfare through the Convergence of Media and Artificial Intelligence

نویسندگان English

Mohammad Taha Ghaempanah ¹

Jafar Hosseinpour ²

¹ PhD student in Communication Sciences, Soore International University, Tehran, Iran.

² Associate Professor of Communication Sciences, Amin University and Soore International University, Tehran, Iran

چکیده English

Introduction: The growing convergence of artificial intelligence (AI), advanced media technologies, and hybrid warfare tactics has transformed the nature of modern conflict, shifting its core from physical territory to the cognitive domain. Information now functions as a strategic weapon rather than a supporting tool. AI’s rapid advances in data processing, behavioral analysis, and automation have made it central to both military and informational strategies.Despite its strategic significance, there remains a lack of a comprehensive framework to analyze the complex interplay between AI, media, and hybrid warfare. This study fills that theoretical gap by proposing and evaluating the “Media Matrix” as an integrated analytical model. The central research question asks: How has AI revolutionized media strategies in modern warfare and influenced public perception and strategic decision-making?
Methods: Using a qualitative meta-synthesis approach, this study systematically analyzes credible academic and strategic sources to develop a unified theoretical model. The meta-synthesis method was chosen due to the conceptual novelty of the “Media Matrix” and the qualitative diversity of existing literature, which limits the use of quantitative techniques such as meta-analysis. The study argues that the traditional divide between military and non-military conflict is increasingly blurred, demanding an integrated theoretical lens. A systematic search was conducted across major databases (WoS, Scopus, ProQuest, SpringerLink, and national repositories) covering January 2018–January 2025 to capture recent developments in AI and warfare. Key terms included “Media Matrix,” “Hybrid Warfare,” “Cognitive Warfare,” “Artificial Intelligence in Media,” and “AI-Driven Information Operations.” After screening for relevance and duplicates, 27 key sources were selected for in-depth analysis, ensuring transparency and theoretical rigor in the proposed framework.
Results: The study reveals that AI has transformed information warfare into a core element of modern hybrid tactics through three interlinked mechanisms:
• Automation of Targeted Content: AI enables large-scale, personalized production and dissemination of narratives and misinformation (e.g., deepfakes, customized media) to maximize audience impact.
• Execution of Psychological Operations (PsyOps): Using advanced analytics, AI identifies cognitive and emotional vulnerabilities to deploy precisely timed campaigns that fuel polarization, distrust, and social instability.
• Big Data Analysis for Cognitive Mapping: AI’s data-processing capacity allows the creation of detailed cognitive maps of audience beliefs and behaviors, continuously optimizing information operations.
Thus, AI transforms media from a passive communication tool into a dynamic “cognitive battlefield”, where the aim is to shape perceptions, beliefs, and strategic decisions. Acting as the “cognitive engine” of the Media Matrix, AI reconstructs reality and adapts narratives in real time to target psychological profiles. The ultimate goal-Cognitive Warfare-focuses on mental and emotional infiltration rather than physical destruction, reshaping realities and influencing strategic decision-making. The Media Matrix framework integrates three core components-media technologies (as infrastructure), AI (as the cognitive engine), and hybrid warfare tactics (as strategy)-into a cohesive model supported by multiple theories: Agenda-Setting (algorithmic influence on public attention), Hybrid Warfare (fusion of kinetic and non-kinetic conflict), Cognitive Warfare (mind as the ultimate battlefield), Dual-Use Technology (AI’s constructive/destructive duality), and Social Media Weaponization (digital manipulation of opinion and politics).
Discussion: A major part of the study addresses the profound ethical, legal, and accountability challenges arising from the rapid militarization of AI. The swift deployment of autonomous systems has far outpaced global regulatory mechanisms, leaving a critical governance gap concerning human oversight, ethical limits, and responsibility for AI-driven decisions. This regulatory vacuum risks triggering a “cognitive arms race” and enabling unchecked military exploitation, potentially destabilizing the global information order. The study calls for urgent international regulation, robust ethical oversight, and a multi-layered governance framework encompassing technical standards, operational norms, and legal accountability to ensure responsible AI use in military contexts. Ultimately, the research concludes that the Media Matrix framework offers an essential lens for understanding modern conflict, where superiority is defined not by territorial or kinetic power but by control over cognitive and perceptual domains. It highlights the urgent need to establish global AI standards and strengthen public media literacy as key defenses against emerging cognitive and informational threats.

کلیدواژه‌ها English

Media Matrix

Artificial Intelligence

Hybrid Warfare

Cognitive Warfare

Psychological Operations

ارشقی، علی (۱۴۰۰). تهدیدات جنگ آینده، کاربرد و نقش هوش مصنوعی در عرصه جنگ‌های آینده. همایش تخصصی مهندسی دفاعی، تهدیدات سایبر الکترونیک. تهران. https://civilica.com/doc/1380876
پور رشیدی، هاتف و علی‌پور، جواد (۱۴۰۴). جنگ‌شناختی؛ عرصه جدید در ارتباطات سیاسی. علوم خبری، ۵۳، ۷۲-۸۵. https://www.mjourcom.ir/article_220044.html
دهقانی، ایمان و سعادت طلب، محمدباقر (۱۴۰۳). جنگ‌شناختی در عصر هوش مصنوعی (AI): چالش‌ها، فرصت‌ها و راهکارها. دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی.
https://civilica.com/doc/2172788
جدایی، حجت و کواری، علی (۱۴۰۳). هوش مصنوعی در جنگ‌شناختی: مدل‌های زبان به‌عنوان سلاح. دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی. https://civilica.com/doc/2172822
جعفری، محمد (۱۴۰۳). شناخت و گونه‌شناسی ابزارهای جنگ‌شناختی در جنگ‌های ترکیبی: از پروپاگاندا تا رسانه‌های اجتماعی. دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی. سیویلیکا.
https://civilica.com/doc/2172812/
خوش‌گفتار مقدم، حسین و شاه قاسمی، احسان (1404). جنگ ترکیبی و اخبار جعلی در طول بحران همه گیری کرونا در ایران. جامعه فرهنگ رسانه، 14(54), 85-114. doi: 10.22034/scm.2025.494419.1829
غفرانی، پیروز (۱۴۰۳). آینده دیپلماسی عمومی: سیاست‌گذاری برای مصون‌سازی افکار عمومی در مقابله با جنگ‌افزارهای شناختی. پژوهش‌نامه دیپلماسی فرهنگی، ۱(۳)، ۵۸-۷۲.
https://doi.org/10.22034/cdrj.2024.464932.1008
فرهنگ، سجاد و آروند، حمید (۱۴۰۲). کاربرد هوش مصنوعی در بازی جنگ برای بهبود عملکرد شناختی در نبردهای دریایی ترکیبی. مدیریت نظامی، ۲۳(۹۲)، ۱-۲۰. https://civilica.com/doc/1950766
قوامی، بهروز و ساعدی، میثم (۱۴۰۳). استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای دستیابی به مزیت‌های جنگ‌شناختی. دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی.
https://civilica.com/doc/2172958
مقدمی‌فر، حمیدرضا و محسنی آهویی، ابراهیم (1402). جنگ‌شناختی، علم پیروزی در نبرد ذهن‌ها. تهران. انتشارات خبرگزاری تسنیم.
مؤمن، جواد (1402). هوش مصنوعی در جنگ‌های شبکه‌محور. اولین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده. https://civilica.com/doc/1902092
محمدی، فاتح، آروند، حمید و جوکار، علی (1403). تأملی در بنیان‌های نظری جنگ‌شناختی بر اساس روش فراترکیب. نگرش مدیریت راهبردی، 2(4)، 71-118.
https://pmr.sndu.ac.ir/article_3453.html?utm_source=chatgpt.com
مداح، پرهام و شاه‌محمدی، محمد (1402). فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در جنگ شناختی. دانش‌نامه علوم سیاسی، 4(13)، 84-101.
https://epols.ir/cdn/user/dig/71/1530a3a99f1b01ffce95abd5789165b35d69.pdf
Amble .j. (2018). MWI Podcast: Ware and the Human Brain, with Dr. James Giodano. Retrieved on 15 January 2025 online from: https://mwi.usma.edu/mwi-podcast-war-human-brain-dr-james-giordanos.
Arquilla, J., & Ronfeldt, D. (Eds.). (1997). In Athena’s Camp: Preparing for Conflict in the Information Age (1st ed.). RAND Corporation. http://www.jstor.org/stable/10.7249/mr880osd-rc.
Arshaghi, A. (2021). “Future War Threats, Application and Role of Artificial Intelligence in Future Wars.” Specialised Conference on Defensive Engineering, Cyber-Electronic Threats. Tehran. https://civilica.com/doc/1380876. [in persian]
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://psycnet.apa.org/doi/10.1191/1478088706qp063oa.
Barry, W., & Wilcox, A. B. (2024). “Hybrid intelligence: Decision dominance at the strategic level”. War Room - U.S. Army War College. https://warroom.armywarcollege.edu/articles/hybrid-intelligence/.
Brauner, P., Hick, A., Philipsen, R., & Ziefle, M. (2023). “What does the public think about artificial intelligence?—A criticality map to understand bias in the public perception of AI”. Frontiers in Computer Science, 5, Article 1113903. https://doi.org/10.3389/fcomp.2023.1113903.
Boutin, B. (2022). “State responsibility in relation to military applications of artificial intelligence”. Leiden Journal of International Law, 36(1), 133-150. https://doi.org/10.1017/S0922156522000607.
Bontridder, N., & Poullet, Y. (2021). “The role of artificial intelligence in disinformation”. Data & Policy, 3, e24. https://doi.org/10.1017/dap.2021.24.
Caliskan, M., & Cramers, P. A. (2018). “A content analysis on the media coverage of hybrid warfare concept”. Beyond the Horizon ISSG.
Chalagashvili, I. (2024). “AI Era in Modern Warfare”. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/ssrn.4813807.
CSIAC. (2024). “Artificial intelligence as a force multiplier in U.S. military information campaigns”. CSIAC. https://csiac.dtic.mil/articles/artificial-intelligence-as-a-force-multiplier-in-u-s-military-information-campaigns/.
Connock, A. (2022). Media management and artificial intelligence: Understanding media business models in the digital age. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003213611.
Dehghani, A., & Saadat-Talab, M.B. (2024). Cognitive Warfare in the Age of Artificial Intelligence (AI): Challenges, Opportunities, and Solutions. Second National Conference on Command and Management in Future Wars with a Cognitive Approach. https://civilica.com/doc/2172788. [in persian]
Editorial. (2024). Examining hybrid warfare strategies: A comprehensive analysis. Military Saga.
Farhang, S., & Arvand, H. (2023). Application of Artificial Intelligence in Wargaming for Improving Cognitive Performance in Hybrid Naval Battles. Military Management Quarterly, 23(92), 1-20. https://civilica.com/doc/1950766. [in persian]
Ghavami, B., & Saedi, M. (2024). Using Artificial Intelligence Tools to Achieve Cognitive Warfare Advantages. Second National Conference on Command and Management in Future Wars with a Cognitive Approach. https://civilica.com/doc/2172958. [in persian]
Gülen, K. (2023). “The building blocks of AI”. Dataconomy. https://dataconomy.com/2023/04/03/basic-components-of-artificial-intelligence/.
Goldstein, J., et al. (2024). How persuasive is AI-generated propaganda?, PNAS Nexus, Volume 3, Issue 2, February 2024, pgae34, https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgae034.
Ghofrani, P. (2024). The Future of Public Diplomacy: Policymaking for Immunizing Public Opinion Against Cognitive Weapons. Cultural Diplomacy Research Journal, Fall 2024 (Vol. 1, No. 3), 58-72. https://doi.org/10.22034/cdrj.2024.464932.1008. [in persian]
Helkala, K. M., Lucas, G., Barrett, E., & Syse, H. (2023). “Editorial: Ethical challenges in AI-enhanced military operations”. Frontiers in Big Data, 6, Article 1229252. https://doi.org/10.3389/fdata.2023.1229252.
Horowitz, M. C. (2020). “Artificial intelligence and international competition:Emergence, trajectories, and implications for the United States”. Daedalus, 149(3), 144-160.
Johnson, J. (2019).‌“Artificial Intelligence & Future Warfare: Implications for International Security”. Defense and Security Analysis 35(2):1-23. http://dx.doi.org/10.1080/14751798.2019.1600800.
Jodaei, H., & Kovari, A. (2024). Artificial Intelligence in Cognitive Warfare: Language Models as a Weapon. Second National Conference on Command and Management in Future Wars with a Cognitive Approach. https://civilica.com/doc/2172822. [in persian]
Khoshgoftar-Moghadam, H., & Shah-Ghasemi, E. (2025). Hybrid warfare and fake news during the COVID-19 pandemic in Iran. Society, Culture & Media, 14(54), 85-114. doi:10.22034/scm.2025.494419.1829 [In Persian]
Kuchmii, O., & Frolova, O. (2023). “The use of social media as a tool of modern hybrid warfare”. Acta de Historia & Politica: Saeculum XXI, Special Issue, 93-104. https://doi.org/10.26693/ahpsxxi2023.si.093.
Lemmon, J. (2024). “Disinformation as Hybrid Warfare and its Strategic Use in the United States 2024 Election”. National Security and the Future, 25(2), 132-176. https://doi.org/10.37458/nstf.25.2.5.
McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly. Oxford University Press. Vol. 36, No. 2 (Summer, 1972), pp. 176-187 (12 pages).
McDonald, B. (2023). “The use of AI in disinformation and extremism: Separating fact from fiction”. Oxford Disinformation & Extremism Lab. https://www.oxdisinformationextremismlab.com/research/article/the-use-of-ai-in-disinformation-extremism-separating-fact-from-fiction.
Mazur, D. & Urazova, D. (2022). Basic Factors of Influence in Hybrid Warfare. MGIMO School of Governance and Politics.
Maddah, P., & Shahmohammadi, M. (2023). “Opportunities and Challenges of Artificial Intelligence in Cognitive Warfare.” Political Science Encyclopedia, 4(13), 84-101. Retrieved on August 6, 2025, from: https://epols.ir/cdn/user/dig/71/1530-a3a99f1b01ffce95abd5789165b35d69.pdf. [in persian]
Moghadamifar, Hamidreza. Mohseni-Ahouei, Ebrahim. (2023). Cognitive Warfare, The Science of Victory in the Battle of Minds. Tehran. Tasnim News Agency Publications. [in persian]
Momen, J. (2023). “Artificial Intelligence in Network-Centric Warfare.” First National Conference on Command and Management in Future Wars. Retrieved on August 6, 2025, from: https://civilica.com/doc/1902092/. [in persian]
Mohammadi, F., Arvand, H., & Jokar, A. (2024). A Reflection on the Theoretical Foundations of Cognitive Warfare Based on a Meta-synthesis Method. Strategic Management Perspective Quarterly, 2(4), 71-118. https://pmr.sndu.ac.ir/article_3453.html?utm_source=chatgpt.com. [in persian]
Pourrashidi, H., & Alipour, J. (2025). Cognitive Warfare; A New Arena in Political Communications. Journal of News Sciences, 53, 72-85. https://www.mjourcom.ir/article_220044.html. [in persian]
Sandelowski, M., & Barroso, J. (2006). Handbook for synthesizing qualitative research. Springer Publishing Company.
Singer, P. W., & Brooking, E. T. (2018).‌LikeWar: The Weaponization of Social Media. Houghton Mifflin Harcourt.
Sheikh, H. (2025). AI as a Tool of Hybrid Warfare: Challenges and Responses. Journal of Information Warfare, 24(3).
Salim, H. (2023). AI tools in hybrid warfare - A double‑edged sword. Risk Intelligence Reports.
Scharre, P. & Lamberth, M. (2022). Artificial Intelligence and Arms Control. arXiv preprint.
Shemaiev, V. M., & Yeromina, L. (2024). “Cognitive war as a component of modern hybrid war”. Ûridičnij Naukovij Elektronnij Žurnal, 7, 300-304. http://dx.doi.org/10.32782/2524-0374/2024-7/73.
Shah, S. (2023). “Rise of AI-driven misinformation in 2023: Navigating a new era of digital deception”. Logically Facts. https://www.logicallyfacts.com/en/analysis/rise-of-ai-driven-misinformation-in-2023-navigating-a-new-era-of-digital-deception.
Taddeo, M., & Floridi, L. (2018).‌“Regulate Artificial Intelligence to Avert Cyber Arms Race”. Nature, 556(7701), 296-298. https://www.nature.com/articles/d41586-018-04602-6.
Tursyn, A., & Turuntaeva, A. (2024). Hybrid warfare and the challenge to international law. 2(5), 10-19. https://doi.org/10.63034/esr-92.
Total Military Insight. (2024). “The Media’s Role in Warfare: Shaping Narratives and Outcomes”. Total Military Insight. Retrieved on March 18, 2024, from: https://totalmilitaryinsight.com/medias-role-in-warfare/.
Uzer, M. A. (2024). “The integration of AI in modern warfare: Ethical, legal, and practical implications”. Cyber Intelligence Studies Center.
Virtosu, I. & Goian, M. (2024). Disinformation using artificial intelligence technologies-a key component of Russian hybrid warfare. Smart Cities International Conference Proceedings, 11.
Yan, G. (2020). The impact of Artificial Intelligence on hybrid warfare. Small Wars & Insurgencies, 31(4), 898-917. https://doi.org/10.1080/09592318.2019.1682908.