مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی

مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی

شناخت مؤلفه‌های اخبارجعلی شبکه اجتماعی اینستاگرام فارسی بی.بی.سی در اعتراض‌های خیابانی ایران( شهریور تا اسفند 1401)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نیلوفر حسن 1
محمدرضا اسماعیلی 2
1 کارشناسی ارشد گروه فرهنگ و ارتباطات رشته تبلیغ و ارتباطات فرهنگی، دانشگاه بین‌المللی سوره، تهران، ایران (نویسنده مسئول) niloufarhassan1988@gmail.com
2 استادیار مدیریت رسانه، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه بین‌المللی سوره، تهران ایران. dr.esmili@soore.ac.ir
10.22083/cssms.2025.486242.1016
چکیده
اخبار جعلی و معضل گسترش نشر آن در رسانه‌های اجتماعی، امروزه روزنامه‌نگاری موثق و اطلاع‌رسانی قابل‌اعتماد را ضعیف کرده است. ضرورت این موضوع دولت‌ها و اصحاب رسانه را بر آن داشت تا راهکارهای مؤثر در تشخیص اخبار جعلی را بررسی کنند. در این پژوهش به نحوه شناخت مؤلفه‌های اخبار جعلی در شبکه‌های اجتماعی بخصوص موارد مرتبط با فعالیت‌های اعتراض‌گونه پاسخ داده می‌شود. در این پژوهش سعی می‌شود مؤلفه‌های اخبار جعلی شبکه اینستاگرامی بی.بی.سی در اعتراض‌های خیابانی ایران (شهریور تا اسفند سال 1401) شناسایی شوند. محتوای خبری 60 پست اینستاگرام بر مبنای رویکرد کیفی با استفاده از روش تحلیل محتوای عرفی و معیار راستی آزمایی اخبار جعلی این پژوهش از طریق «خط ویژه خبرگزاری فارس»، سایت‌های «فکت نامه»، «فکت یار» صورت پذیرفت. پژوهش حاضر از جستجوی موضوعی لغات «خبر جعلی»، «اعتراض»، «مهسا امینی» در بیش از 100 صفحه مجازی شبکه اینستاگرامی بی.بی.سی فارسی در ارتباط با ناآرامی‌های سال 1401صورت گرفت. یافته‌ها و نتایج داده‌های1150حاصل با استفاده از نرم‌افزار Maxqda2022  با روش کدگذاری تحلیل شدند. به نظر می‌رسد هنوز ضعف در تشخیص مؤلفه‌های اخبار جعلی وجود دارد و در بسیاری از موارد مواجه با فضای واقعی، خوب عمل نشده است. بااین‌حال شبکه اینستاگرامی بی.بی.سی فارسی در انتشار سریع اخبار جعلی سال 1401 از مؤلفه‌هایی استفاده کرده که در گسترش اعتراضات خیابانی نقش بسیاری ایفا کرده است که می‌توان در 5 مقوله کلی اعتبار خبر، تشخیص اخبار جعلی، ایجاد تردید، سواد رسانه‌ای، تولید پتانسیل اعتراضات و اغتشاشات طبقه‌بندی کرد. رسانه‌های بیگانه به‌عنوان بازوی پروپاگاندای سیاه، با عصر پساحقیقت، جنگ اطلاعاتی، فریب افکار عمومی، اخبار جعلی و راستی‌آزمایی رابطه مفهومی پیدا می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
اخبار جعلی
اعتراضات 1401 ایران
اغتشاشات ایران
مهسا امینی
تحلیل محتوای کیفی

عنوان مقاله English

Recognizing the components of fake news on the Persian BBC Instagram social network Street protests in Iran (September to March 1401)

نویسندگان English

Niloufar Hassan 1
Mohammad Reza Esmaili, 2
1 Master's degree in the Department of Culture and Communication, Publicity and Cultural Communication, Sourah International University, Tehran, Iran. niloufarhassan1988@gmail.com
2 Assistant Professor of Media Management, Faculty of Culture and Communication, Soore International University, Tehran, Iran. dr.esmili@soore.ac.ir
چکیده English

Abstract
Objective:Fake news and the problem of spreading it in social media have weakened reliable journalism and reliable information. The necessity of this issue has prompted governments and media to investigate effective solutions to detect fake news. How to recognize the components of fake news in social networks, especially those related to protest activities, is a problem that is answered in this research. The main purpose of the research is to identify and present the components of fake news in the spread of street protests in Iran in 2022. The sub-goals include knowing the components of fake news (political, economic, artistic, cultural, sports) and how to spread them in the spread of 2022 street protests.
method: In this research, we try to identify the fake news components of the BBC Instagram network in the street protests of Iran (September to March 2022). The news content of 60 Instagram posts based on a qualitative approach and using conventional and directional content analysis method in an inductive way and the verification criteria of fake news of this research and their correct classification, through the "Special Line of Fars News Agency","Fact Nameh" sites,"Fact Yar"takes place.
Findings: The data obtained from the analysis of about 60 news content with the keywords "fake news", "protest", "disturbance"; 1150 data source titles were analyzed around the main and secondary questions.
 5 main categories resulting from the concepts (core codes) can be observed: 1-news credibility (news type-source) 2-creating doubt (consequences-spreading doubt) 3-producing the potential of protests and disturbances (orientation of public opinion, etc.) that have negative effects on the society and the main categories that can counter the spread of fake news: 4-Fake news detection (information war, techniques persuasiveness, etc.) and 5- media literacy (checking the video, when fake news is published, etc.)
And finally, the findings showed that the activities and provocations of the foreign language Persian media, especially the BBC network, play a direct and central role in the escalation of discontent, political activism, the spread of the virus of gatherings, the mental desecration of public opinion, vandalism, tarnishing the image of the regime and officials, and It had security and military organizations. This network represented the protests of 1401 as nationwide, ideological and purposeful protests. Nevertheless, the central role of the leadership and the system of religious authority in times of crisis caused the enemies to fail in achieving their goals, because the supreme leader of the revolution through taking a stand and directing public opinion, emphasizing the national security and independence of the country, supporting the institutions security and military, emphasis on national unity and endogenous reforms should play a key role in preventing insecurity and increasing national unity.
Results:The present research was conducted by thematic search of the words"fake news","protest", "Mehsa Amini" in more than 100 virtual pages of the BBC Persian Instagram network in connection with the unrest of 2022 and 1150 data were collected. Findings and data results of the obtained data were analyzed using Maxqda2022 software with the coding method.The results showed that the BBC Farsi Instagram channel in the rapid dissemination of fake news in 2022 It has used components that play a large role in the spread of street protests, which can be classified into 5 general categories as follows: credibility of news, detection of fake news, creating doubt, media literacy, generating the potential of protests and riots. Also, foreign media,as an arm of black propaganda, finds a conceptual relationship with the concepts of the post-truth era, information war, deception of public opinion, fake news and verification.
 

کلیدواژه‌ها English

Keywords: fake news
Iran 1401 protests
Iran riots
Mehsa Amini
qualitative content analysis
 
منابع و مأخذ

ارکمی، احمد و محمدی برزگر جعفر (1400). تحلیل محتوای صفحات شبکه اجتماعی اینستاگرام فارسی بی‌بی‌سی، پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 16(2)، 186-209. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17359367.1400.16.63.8.0

آزادی، محمدحسین (1399). رویکردها و چالش­های مقابله با اخبار جعلی در جهان. آینده­پژوهی رسانه، 1(1)، 33-64.
آزادی، محمدحسین، نیک­گو، سعید (1398). حباب فیلتر و شخصی­سازی اطلاعات در رسانه­های اجتماعی، رسانه، 30(4)، 109-128.
امامی رودسری، حسین (1402). روش‌ها و ترفندهای مقابله با اخبار جعلی. پژوهش‌های رسانه و ارتباطات، 1(1)، 9-34.
https://doi.org/10.22034/mcr.2023.181955
افقهی، اسماعیل (1402). بررسی نحوه تولید و انتشار اخبار جعلی در شبکه­های اجتماعی و ارائه راه­حل پیشنهادی برای مواجهه با آن: مطالعه موردی حوادث پاییز 1401، طرح پژوهشی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و رسانه، ناظر امیدعلی مسعودی [در دست انتشار]
ایرتون، چریلین و پوزتی، جولی (1399). خبرنگاری، اخبار جعلی و اطلاعات غلط دستنامه‌ای برای آموزش روزنامه‌نگاری، تهران: نشر علم.
باستانی، قادر، نصراللهی، اکبر و سعدی پور، اسماعیل (1400). سندرم رسانه‌های پرمخاطب کم اعتبار بررسی اعتبار منبع در کانال‌های خبری پربازدید تلگرام. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، 28(1)، 67-91. 10.22082/CR.2020.110535.1873
بدیعی، نعیم وحسین قندی (1378) روزنامه نگاری نوین، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
خانی، مهتاب و بهشتی‌نژاد، محمدصالح (1402). تحلیل اعتراضات خیابانی سال ۱۴۰۱ در ایران با کاربست تئوری جامعه شبکه‌ای کاستلز، هشتمین کنفرانس ملی پژوهش های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران، تهران،https://civilica.com/doc/1747837
خانی، مهتاب، بهشتی‌نژاد، محمدصالح (1401). تحلیل اعتراضات خیابانی سال 1041 در ایران با کاربست تئوری جامعه شبکه‌ای کاستلز، نشریه علمی مطالعات نوین علوم انسانی در جهان،1(4)، 131-136.
زابلی‌زاده، اردشیر (1394). چارچوب بندی، خبر و رسانه ها، تهران،‌ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
ساعی، حسین و آزادی، محمدحسین (1400). راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در سازمان­های خبری و رسانه­های ایران. رسانه، 32(2): 35-78.
https://doi.org/10.22034/bmsp.2021.136841
 

سردارنیا، خلیل الله (1388). اینترنت، جنبش‌های اجتماعی جدید و بسیج اعتراض‌ها (بررسی نظری و مصداقی چند جنبش اجتماعی)، پژوهش‌های ارتباطی، 16(60)، ‌151-176. https://doi.org/10.22082/cr.2009.23876

سروستانی، علیرضا و نویدی‌نیا، فرزاد و اکبرزاده، فریدون (1402). نقش رسانه فارسی زبان خارجی ایران اینترنشنال در اعتراضات شهریور ۱۴۰۱ از منظر نظریه برجسته سازی،https://civilica.com/doc/2113831

شعبانی، کریم، گرانمایه‌پور، علی، هاشمی، شهناز (1401). عوامل تشخیص اخبار جعلی در رسانه‌های نوین به خصوص شبکه‌های اجتماعی، فصلنامه علمی مطالعات رسانه‌های نوین، 8(30)، 207-233. https://doi.org/10.22054/nms.2022.60020.1178
شمس، مرتضی، فرقانی، میرزامحمدمهدی (1397). شبکه‌های اجتماعی مجازی و تولید شایعات در انتخاباتِ سیاسی (مطالعه موردی: شبکه اجتماعی اینستاگرام)، نشریه علمی رسانه‌های دیداری شنیداری، 12(28)، 95-120.
 https://doi.org/10.22085/javm.2019.83881
شیخ رضایی، حسین (1401). نسل Z چگونه فکر می‌کند؟B2n.ir/m56024
شیرزادی، فرشته (1401). بازتاب و پیامدهای خبر جعلی در رسانه‌های در عصر پساحقیقت، ششمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق، 11-15. شناسه ملی مقاله IICMOCONF06_178
صفایی، سیدحسین، محقق داماد، سیدمصطفی و درویش‌زاده محمد (1401). مسئله‌یابی حقوقی در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ ایران، فصلنامه علمی تخصصی دانشنامه‌های حقوقی، 5(16)، 7-65. https://doi.org/10.22034/law.2023.702162
مهدی‌زاده طالشی، سیدمحمد، سیرت، ناهید (1402) رسانه‌های اجتماعی و اخبار جعلی در عصر پساحقیقت، 30(113)، 9-35.
فرقانی، میرزامحمدمهدی، تقوی‌پور، محمدرضا (1398). ازگفتمان‌سازی تا جریان‌سازی بی.بی.سی فارسی بر محور پرونده‌های حقوق بشری، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی/ 26(1)، 11077 77-110. https://doi.org/10.22082/cr.2019.97990.1733
کوثری، مسعود (۱401). چهارمین همایش ملی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی، قابل بازیابی از https://milconf.ir/fa/news.php?rid=
گریفندر، راینر و دیگران (1402). روان­شناسی اخبار جعلی پذیرش، به اشتراک‌گذاری واصلاح اطلاعات غلط، ترجمۀ سعیده خزاعی، تهران: نشر سروش.
مجدی­زاده، زهرا، موسوی حق­شناس، میلاد (1399). چیستی و چرایی اخبار جعلی در عصر دیجیتال: فراتحلیل کیفی. مطالعات میان رشته­ای ارتباطات و رسانه، 3(1)، 93-124. https://doi.org/10.22034/jiscm.2020.222901.1099
ملاعباسی، محمد، جعفری کافی آبادی، صابر (1401). رسانه‌های خبری در عصر شبکه‌های اجتماعی: قطبی‌شدگی و تغییر ماهیت خبررسانی (تحلیل نشانه‌شناختی صفحۀ اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی). مطالعات جامعه‌شناسی، 29(1)، 41-76.
 https://doi.org /10.22059/jsr.2022.88956

مهدی‌زاده طالشی، سیدمحمد، سیرت، ناهید (1402). رسانه‌های اجتماعی و اخبار جعلی در عصر پساحقیقت، پژوهش‌های ارتباطی، 30(113)، 9-35. https://www.doi.org/10.22082/cr.2022.560392.2398

هرسیج، حسین و ربیعی‌نیا، بهمن (1402). الگوی شکل گیری جنبش‌های اعتراضی با تأکید بر نقش شبکه‌های اجتماعی، جامعه‌شناسی کاربردی، 34(3)، 1-22. https://doi.org/10.22108/jas.2023.136185.2367

 
 
 
 
Arkami, Ahmad and Jafar Mohammadi Barzegar (1400). Content analysis of BBC Persian Instagram social network pages. Fall Intelligence and Criminal Research, 16(2), 186-209. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17359367.1400.16.63.8.0 [In Persian]
Azadi, Mohammad Hossein (2010). Approaches and challenges of dealing with fake news in the world. Media Future, 1(1): 33-64. [In Persian].Azadi, Mohammad Hossein, Nikgo, Saeed (2019).
Allcott, H., & Gentzkow, M (2017). Social media and fake news in the 2016 election.
Journal of economic perspectives, 31 (2), 211-36.
Andropek, H. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 236–211, (2)31.
Barclay, D. A. (2018). Fake News, Propaganda, and Plain Old Lies. Rowman & Littlefield Publishers.
Filter bubble and information personalization in social media. Media, 30(4): 109-128. [In Persian]
Emami Rudsari, Hossein (2013). Methods and tricks of dealing with fake news. Media and Communication Research, 1(1), 10-34. [In Persian].https://civilica.com/doc/1821908
Afghahi, Ismail (2013). Investigating the way fake news is produced and disseminated on social networks and presenting a proposed solution to deal with it: a study Case Study of the Fall 1401 Incidents, Research Project of the Institute of Culture, Media, Supervisor Omidali Masoudi. [In Persian]
Ayrton, Cheryl and Pozzetti, Julie (2010). Journalism, Fake News and Misinformation: A Handbook for Journalism Education, Tehran: Alam Publishing. [In Persian]
Bastani, Ghader, Nasrollahi, Akbar and Saadipour, Esmaeil (2011). The Syndrome of Low-Reliability Popular Media: Examining Source Credibility in Popular Telegram News Channels. Journal of Communication Studies, 28(1), 67-91. 10.22082/CR.2020.110535.1873. [In Persian]
Badiei, Naeem and Hossein Ghandi (1999). Modern Journalism, Tehran: Allameh Taba Tabaei University Press. [In Persian]
Khani, Mahtab and Beheshtinejad, Mohammad Saleh, (1999). Analysis of the 1401 Street Protests in Iran with the Application of Castells' Network Society Theory, The Eighth National Conference on Modern Research in the Humanities and Social Studies of Iran, Tehran, https://civilica.com/doc/1747837. [In Persian].
Khani, Mahtab, Beheshtinejad, Mohammad Saleh (1999). Analysis of the 1041 Street Protests in Iran with the Application of Castells' Network Society Theory, Scientific Journal of Modern Studies in the Humanities in the World, 1(4), 131-136. [In Persian]
Leese, M.(2018). “The new profiling: Algorithms, black boxes, and the failure of anti

Monti, F., Frasca, F., Eynard, D., Mannion, D., & Bronstein, M. M (2019) Fake News Detection on Social Media using Geometric Deep Learning. arXiv preprint arXiv:1902. 06673.

Oxford Learner’s Dictionaries (2020). Fake news. Oxford Universtiy Press. Retrieved by https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/fake-news.October 23th 2023.
 
Pariser, E.(2011). The filter bubble: What the Internet is hiding from you. Penguin UK.
safeguards in the European Union”. Security Dialogue, 45(5): 494 - 511.
 
Zabolizadeh, Ardeshir (2015). Book of Framing, News and Media, Tehran: Research Institute of Culture, Art and Communication. [In Persian]
Saei, Hossein and Azadi, Mohammad Hossein (2011). Strategies for Countering Fake News in Iranian News Organizations and Media. Media, 32(2): 35-78. https://doi.org/10.22034/bmsp.2021.136841 [In Persian]
Sardarnia, Khalilollah (2009). Internet, New Social Movements and Mobilization of Protests (Theoretical and Case Study of Several Social Movements), Communication Research, 16(60), 151-176. https://doi.org/10.22082/cr.2009.23876
Sarvastani, Alireza and Navidini, Farzad and Akbarzadeh, Fereydoun, (2013), The Role of Foreign Persian-Language Media Iran International in the Shahrivar 1401 Protests from the Perspective of Salientization Theory, https://civilica.com/doc/2113831. [In Persian]
Shaabani, Karim, Garanmayehpour, A. Hashemi, Sh. (2022). "Factors for detecting fake news in new media, especially social networks", Quarterly Journal of New Media Studies, Volume 8, Issue 30: 207-233 https://doi.org/10.22054/nms.2022.60020.1178. [In Persian].
Shams, Morteza, Forghani, Mirza Mohammad Mehdi (2018). Virtual social networks and the production of rumors in political elections (Case study: Instagram social network). Scientific Journal of Audiovisual Media.12(28), 120-95. https://doi.org/10.22085/javm.2019.83881 [In Persian]
Sheikh Rezaei, Hossein (1401). How does Generation Z think? B2n.ir/m56024. [In Persian]
Shirzadi, Fereshteh (1401). Reflection and consequences of fake news in the media in the post-truth era, 6th International and National Conference on Management, Accounting and Law Studies, 11-15. IICMOCONF06_178 [In Persian]
Safaei, H. Mohaghegh Damad, M. Mohammad Darvishzadeh, M. (2022). Legal problem-solving in the unrest of 1401 Iran. Specialized Scientific Quarterly of Legal Encyclopedias. 5(16), 7-65. https://doi.org/10.22034/law.2023.702162 [In Persian]
Mehdizadeh Taleshi, Seyed Mohammad, Sirat, Nahid, (2023) Social Media and Fake News in the Post-Truth Era, Communication Research, 30(113), 9-35. [In Persian]
Forghani, Mirza Mohammad Mehdi, Taghavipour, Mohammad Reza (2019). From Discourse-Making to Trend-Making of BBC Persian on Human Rights Cases, Quarterly of Communication Research/ 26(1), 11077 77-110. https://doi.org/10.22082/cr.2019.97990.1733. [In Persian].Kowsari, Masoud (1401). Fourth National Conference on Media and Information Literacy, Retrieved from https://milconf.ir/fa/news.php?rid. [In Persian].=
Griffin, Rainer et al. (1402). The Psychology of Fake News: Acceptance, Sharing and Correction of Misinformation, Translated by Saeideh Khazaei, Tehran: Soroush Publishing. [In Persian]
Majdizadeh, Zahra; Mousavi Haghshenas, Milad (2019). What and Why Fake News in the Digital Age: A Qualitative Meta-Analysis. Interdisciplinary Studies in Communication and Media, 3(1): 93-124. https://doi.org/10.22034/jiscm.2020.222901.1099 [In Persian]
1401, A https://irna.ir/xjLfqr. [In Persian].Molla Abbasi, Mohammad, Jafari Kafiabadi, Saber (2022). News Media in the Age of Social Networks: Polarization and the Changing Nature of News Reporting (Semiotic Analysis of BBC Persian Instagram Page). Sociological Studies, 29(1), 41-76.
https://doi.org /10.22059/jsr.2022.88956
 Mehdizadeh Taleshi, Seyed Mohammad, Sirat, Nahid, (2023) Social Media and Fake News in the Post-Truth Era, (30)113, 9-35.
 Hersij, Hossein and Rabiei Nia, Bahman (2023). The Pattern of Formation of Protest Movements with Emphasis on the Role of Virtual Social Networks, Journal of Applied Sociology, 34(3), 1-20. https://doi.org/10.22108/jas.2023.136185.2367 [In Persian]

  • تاریخ دریافت 10 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 27 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 03 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 03 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403